Thận là cơ quan vô cùng quan trọng trong quá trình thải trừ thuốc. Việc suy giảm chức năng thận ảnh hưởng tới việc sử dụng thuốc như:
– Giảm bài xuất thuốc và chất chuyển hóa còn hoạt tính, dẫn tới tăng kéo dài nồng độ thuốc trong máu và có nguy cơ tăng độc tính.
– Ứ trệ tuần hoàn dẫn tới tăng thể tích phân bố của các thuốc tan nhiều trong nước kéo dài thời gian bán thải, tăng nguy cơ tích lũy thuốc.
– Giảm lượng Protein huyết tương dẫn tới tăng tỉ lệ thuốc tự do. Đặc biệt là khi các thuốc có tỷ lệ liên kết Protein huyết tương lớn, gây tăng độc tính.
Do đó chức năng thận phải được đánh giá trước khi kê đơn bất kỳ loại thuốc chống loạn thần nào.
Danh mục khuyến cáo sử dụng các thuốc chống loạn thần
ở bệnh nhân suy giảm chức năng thận
| TT | Tên thuốc | Khuyến cáo |
| Thuốc chống loạn thần CHỐNG CHỈ ĐỊNH ở bệnh nhân suy giảm chức năng thận nặng | ||
| 1 | Amisulprid | Chống chỉ định bệnh nhân suy giảm chức năng thận nặng GFR < 10 ml/phút |
| 2 | Fluoxetin | Liều bình thường: 20 – 60mg/ ngàyClcr < 50ml/phút: dùng liều 10mg/ngàyClcr < 10ml/phút: chống chỉ định |
| Thuốc chống loạn thần khuyến cáo CẦN HIỆU CHỈNH LIỀU HOẶC LƯU Ý DÙNG LIỀU THẤP NHẤT ở bệnh nhân suy thận | ||
| A | Nhóm thuốc An thần kinh | |
| 1 | Risperidon | Bình thường: 2 – 6 mg/ ngày chia 1 – 2 lần liều tối đa 16mg/ngày.Bệnh nhân suy giảm chức năng thận GFR 10 – 50 ml/phút: 0,5 – 1,5mg× 2 lần/ngàyGFR < 10 ml/phút : 0,5 – 1,5mg x 1 lần/ngày |
| 2 | Olanzapin | Bình thường: 5 – 20mg/ngàyBệnh nhân GFR < 50ml/phút nên khởi đầu bằng liều 5mg và chỉ tăng liều khi cần thiết |
| 3 | Sulpirid | Bình thường: 400 – 800mg/ngày liều tối đa 2,4g/ngày.Bệnh nhân suy giảm chức năng thận:Clcr= 30 – 60 ml/phút: dùng 66% liều bình thường hoặc giãn khoảng cách dùng thuốc 1.5 lầnClcr = 10 – 30 ml/phút: dùng 50% liều bình thường hoặc giãn khoảng cách dùng thuốc 2 lầnClcr < 10ml/phút: dùng 30% liều bình thường hoặc giãn khoảng cách dùng thuốc 3 lần. Khuyến cáo không nên sử dụng ở bệnh nhân suy thận vừa và nặng. |
| 4 | Amisulprid | Bình thường liều tối đa lên tới 1200mg/ngày.Bệnh nhân suy giảm chức năng thận:GFR= 30 – 60 ml/phút liều nên giảm 50%. GFR= 10 – 30 ml/phút liều nên giảm còn 1/3 |
| 5 | Clorpromazin (đường uống) | Bình thường: 50 – 400 mg/ngàyKhi Clcr < 10ml/phút khởi đầu liều thấp và theo dõi cẩn thận |
| 6 | Chlopromazin (tiêm bắp) | Bình thường: 25 – 50 mg mỗi 6-8 giờKhi Clcr< 10ml/phút khởi đầu liều thấp và theo dõi cẩn thận |
| 7 | Haloperidol (tiêm bắp) | Bình thường: 5mg/lần, 5 – 15 mg/ ngày liều tối đa 20 mg/ngày Nên khởi đầu bằng liều thấp với bệnh nhân suy giảm chức năng thận nặng. |
| 8 | Haloperidol (uống) | Bình thường:1,5 – 5mg/lần mỗi 8 – 12 giờ liều tối đa 30mg/ngàyNên khởi đầu liều thấp với bệnh nhân suy giảm chức năng thận nặng. |
| 9 | Levomepromazin | Bình thường: 25 – 200mg/ngày chia 3 lần, liều tối đa 1g/ngàyClcr < 10 ml/phút nên khởi đầu liều thấp |
| 10 | Clozapin | Bình thường: 12,5 – 25mg/ngày. Tăng liều 25-50mg/ngày, tối đa 300-450mg/ngày trong 14 ngàyClcr < 10 ml/phút: khởi đầu liều thấp nhất |
| B | Nhóm thuốc An thần | |
| 11 | Diazepam | Bình thường: 5 – 40mg/ngàyTiêm bắp 10mg/lần nhắc lại sau mỗi 4 giờ hoặc khi cầnClcr < 10 ml/phút: khởi đầu liều thấp nhất. |
| C | Nhóm thuốc Chống trầm cảm | |
| 12 | Mirtazapin | Liều bình thường: 15 – 45mg/ ngày chia làm 1 hoặc 2 lần.Clcr < 40ml/phút: dùng liều 50% liều bình thường |
| 13 | Paroxetin | Bình thường: 20 – 60mg/ngàyClcr < 30 ml/phút: dùng liều 10 – 30 mg/ngày |
| 14 | Tianeptin | Bình thường: 12.5mg × 3 lần/ngày.Bệnh nhân suy giảm chức năng thận GFR < 50ml/phút: 12.5 -25 mg/ngày. |
| 15 | Venlafaxin | Bình thường: 75 – 225 mg/ngày chia làm 2 – 3 lần (viên nén thường). Đối với viên dạng giải phóng kéo dài37.5 – 225mg/lần/ngày.Bệnh nhân suy thận vừa và nhẹ GFR < 30 ml/phút liều nên được giảm 50% |
| Thuốc chống loạn thần KHÔNG CẦN HIỆU CHỈNH LIỀU ở bệnh nhân suy giảm chức năng thận | ||
| 1 | Amitriptylin | Liều bình thường: 50 – 150mg/ngày chia làm 2 lần |
| 2 | Fluvoxamin | Liều bình thường: 150 – 300mg/ngày tối đa 150mg/ lần |
| 3 | Sertralin | Liều bình thường: 50 – 200mg/lần/ngày |
| 4 | Carbamazepin | Liều bình thường: tối đa 1,6g/ ngày |
| 6 | Quetiapin | Liều bình thường: 50 – 750 mg/ngày chia 2 lần. |
Tóm lại, chức năng thận suy giảm sẽ ảnh hưởng đến việc sử dụng thuốc. Do đó, người bệnh không được tự ý sử dụng thuốc mà cần uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, cần thăm khám định kỳ để được đánh giá mức độ suy giảm, từ đó bác sĩ có thể hiệu chỉnh liều thuốc sao cho phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- Baghdady N. T., Banik S., et al. (2009), “Psychotropic drugs and renal failure: translating the evidence for clinical practice”, Adv Ther, 26(4), pp. 404-24.
- Larry K. Golightly Larry , et al. (2013), Renal Pharmacotherapy : Dosage Adjustment of Medications Eliminated by the Kidneys.Springer-Verlag New York
- Hellden, A., et al. (2009), Adverse drug reactions and impaired renal function in elderly patients admitted to the emergency department: a retrospective study.Drugs Aging. 26(7): p. 595-606.
- Ito, J., et al. (2008), Impact and perspective on chronic kidney disease in an Asian developing country: a large-scale survey in North Vietnam. Nephron Clin Pract. 109(1): p. c25-32.
- Sarah Ward, et al. (2016), When to adjust the dosing of psychotropics in patients with renal impairment.Savvy Psychopharmacology, p. 60-65.
- Haloperidol In: Micromedex Drugdex [online database]. Greenwood Village, CO: Truven Health Analytics. Accessed, December 17, 2014.
- S Mcintyre Roger, T Baghdady Nour, et al. (2008), The use of psychotropic drugs in patients with impaired renal function.Primary Psychiatry. 15(1):73-88
BỆNH VIỆN TÂM THẦN PHÚ THỌ
Địa chỉ: Số 68, đường Cao Bang, phường Âu cơ, thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ
Hotline: 02102 242 999
Website: https://benhvientamthanphutho.com.vn/
Biên soạn: DSCKI. Bùi Trần Kim, Khoa Dược – TTBYT.
Hiệu đính: PGS.TS. Nguyễn Thành Hải, Giảng viên cao cấp, Bộ môn Dược lâm sàng, Trường Đại học Dược Hà Nội.